GỢI Ý GIẢI ĐÁP TÌNH HUỐNG DÀNH CHO HÒA GIẢI VIÊN CƠ SỞ
Tình huống 5: AI NỠ ÉP DUYÊN
Anh Long và chị Phụng đã yêu nhau hơn ba năm trời. Đến nay, hai anh chị quyết định xin phép gia đình hai bên cho họ kết hôn với nhau. Song do trước đây, bà Loan là mẹ anh Long có mâu thuẫn với gia đình chị Phụng nên bà Loan cương quyết không cho anh Long cưới chị Phụng.
Mặc dù bị mẹ ngăn cản nhưng họ vẫn quyết tâm đến với nhau, hai anh chị đã đến Ủy ban nhân dân xã xin đăng ký kết hôn. Bà Loan biết chuyện đã đến Ủy ban nhân dân nơi hai anh chị đang đăng ký kết hôn, mắng chửi chị Phụng và dọa sẽ chết nếu anh Long cương quyết đăng ký kết hôn với chị Phụng.
Anh Long đã phải hoãn ngày đăng ký kết hôn lại và đến nhờ Tổ hòa giải giúp đỡ thuyết phục mẹ.
Nếu ông (bà) là hòa giải viên đảm nhiệm vụ việc này, ông (bà) sẽ hòa giải như thế nào?
Gợi ý giải đáp tình huống:
Nguyên nhân của tình huống:
Do Bà Loan mâu thuẩn với gia đình nhà chị Phụng mà ra sức ngăn cản con mình là anh Long kết hôn với chị Phụng.
Hướng giải quyết:
Tổ hòa giải đến gặp bà Loan để phân tích cho bà Loan biết được hành vi ngăn cản việc kết hôn của con mình là hành vi sai trái.
Anh Long và chị Phụng yêu nhau và đến UBND xã đăng ký kết hôn đó là sự thể hiện tính tự nguyện của hôn nhân tiến bộ. Đây là một trong những nguyên tắc quan trọng của Luật Hôn nhân và Gia đình:“Hôn nhân tự nguyện, tiến bộ, một vợ một chồng, vợ chồng bình đẳng” (khoản 1 Điều 2 Luật Hôn nhân và Gia đình).
Bà Loan cương quyết không cho anh Long cưới chị Phụng, khi biết anh chị đến UBND xã đăng ký kết hôn thì mắng chửi chị Phụng và dọa sẽ chết nếu anh Long kết hôn với chị Phụng. Đây là hành vi sai trái. Mặc dù xuất phát từ mâu thuẫn với gia đình chị Phụng nhưng bà Loan xử sự như vậy là đã vi phạm pháp luật hôn nhân và gia đình. Đây là hành vi bị nghiêm cấm được quy định tại điểm b khoản 2 Điều 5 Luật Hôn nhân và Gia đình: “cản trở kết hôn”. Để giải thích cho quy định này, tại khoản 10 Điều 3 Luật Hôn nhân Gia đình đã rõ: “Cản trở kết hôn là việc đe dọa, uy hiếp tinh thần, hành hạ, ngược đãi, yêu sách của cải hoặc hành vi khác để ngăn cản việc kết hôn của người có đủ điều kiện kết hôn theo quy định của Luật này”.
Hành vi cản trở hôn nhân tự nguyện tiến bộ của bà Loan có thể bị xử phạt hành chính từ 100.000 đồng đến 300.000 đồng được quy định tại khoản 2 Điều 55 Nghị định 167/2013/NĐ – CP: “Cản trở người khác kết hôn,..., cản trở hôn nhân tự nguyện, tiến bộ bằng cách hành hạ, ngược đãi, uy hiếp tinh thần, yêu sách của cải hoặc bằng thủ đoạn khác”.
Trường hợp đã bị xử lý hành chính mà còn tiếp tục vi phạm thì hành vi đó sẽ bị xử lý hình sự theo Điều 146 Bộ luật Hình sự, cụ thể là: Người nào cưỡng ép người khác kết hôn trái với sự tự nguyện của họ, cản trở người khác kết hôn hoặc duy trì quan hệ hôn nhân tự nguyện, tiến bộ bằng cách hành hạ, ngược đãi, uy hiếp tinh thần, yêu sách của cải hoặc bằng thủ đoạn khác đã bị xử phạt hành chính về hành vi này mà còn vi phạm, thì bị phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến ba năm hoặc phạt tù từ ba tháng đến ba năm.
Theo Bộ luật Hình sự năm 2015, quy định này được sửa đổi tại Điều 181: “Người nào cưỡng ép người khác kết hôn trái với sự tự nguyện của họ, cản trở người khác kết hôn, duy trì quan hệ hôn nhân tự nguyện, tiến bộ hoặc cưỡng ép hoặc cản trở người khác ly hôn bằng cách hành hạ, ngược đãi, uy hiếp tinh thần, yêu sách của cải hoặc bằng thủ đoạn khác, đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm, thì bị phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến ba năm hoặc phạt tù từ ba tháng đến ba năm”.
Pháp luật luôn bảo hộ mối quan hệ hôn nhân tiến bộ và tự nguyện, do đó, hành vi cưỡng ép và cản trở kết hôn là một hành vi bị cấm, tùy vào mức độ phạm tội mà sẽ có những hình thức xử phạt khác nhau đã được quy định cụ thể tại theo pháp luật Việt Nam.
Bên cạnh đó cũng phân tích cho bà Loan thấy được hậu quả hành vi ngăn cản hạnh phúc của con: Khi con không lấy được người mình yêu thì liệu cuộc sống sau này có hạnh phúc hay không? Con sống không vui, thì mẹ có vui không? Là mẹ phải thấu hiểu và thông cảm cho con cái. Bỏ qua chuyện mâu thuẫn của người lớn mà vum đắp cho hai đứa được đến với nhau. Biết đâu mối lương duyên của anh Long và chị Phụng do ông trời sắp đặt để hòa giải mâu thuẫn giữa hai nhà.
Đồng thời phân tích cho bà Loan rõ: Việc hôn nhân của con do con quyết định. Đây là quyền nhân thân được quy định trong Bộ luật Dân sự và Luật Hôn nhân và Gia đình. Quyền này gắn liền với cá nhân của mỗi người. Không có người nào khác có quyền can thiệp. Cha mẹ chỉ định hướng và góp sức vun đắp cho hạnh phúc con trẻ. Đã qua cái thời “cha mẹ đặt đâu con ngồi đó”. Hạnh phúc của con trẻ tự quyết định, tự tìm hiểu, yêu đương, kết hôn và tự chịu trách nhiệm về quyết định của mình. Pháp luật bảo vệ sự tiến bộ, tự nguyện trong hôn nhân.
Nguyễn Bích Thủy