Tình huống 6: Văn bản phân chia di sản thừa kế - Ai đúng ai sai?
Ông Thiên, bà Địa có bốn người con trai Đông, Tây, Nam, Bắc. Ông bà qua đời cùng lúc vì bạo bệnh nhưng không để lại di chúc. Bốn người con sau đó đã họp nhau lại để làm văn bản phân chia di sản thừa kế và thực hiện công chứng tại Văn phòng Công chứng A.
Nội dung văn bản là các anh em thống nhất để anh Đông toàn quyền sử dụng, định đoạt đối với mảnh đất cha mẹ để lại. Tuy nhiên, sau đó, các người con Tây, Nam và Bắc làm đơn khiếu tại đến chính quyền địa phương rằng anh Đông đã gạt họ. Khi làm văn bản phân chia di sản thừa kế, anh Đông thuyết phục rằng anh đứng tên mảnh đất để làm từ đường, hương hỏa nhưng sau đó anh Đông nhanh chóng làm thủ tục chuyển nhượng để ôm tiền riêng một mình.
Ngoài ra, các người em trình bày ngày ra Văn phòng Công chứng, người em út tên Bắc lúc này đang ở Sài Gòn, không có mặt nhưng trên văn bản vẫn có chữ ký của Bắc trên văn bản phân chia di sản thừa kế. Như vậy, đây là chữ ký giả.
Bốn anh em vì mảnh đất cha mẹ để lại mà cơm không lành, canh không ngọt.
Hòa giải viên phải làm thế nào?
Gợi ý giải đáp tình huống:
Hòa giải viên cần đề nghị các anh em bình tĩnh, ngồi lại chia sẻ cùng nhau.
Hiện nay cha mẹ đều đã qua đời, chỉ còn có bốn anh em thì nên biết yêu thương, đùm bọc giúp đỡ không nên chỉ vì mảnh đất để làm mất đi tình cảm anh em trong gia đình.
Anh em như thể tay chân,
Rách lành đùm bọc, khó khăn đỡ dần.
Anh Đông cần giải thích cho các anh em vì sao mình lại bán mảnh đất thờ tự. Nếu anh gặp khó khăn thì anh em cùng chung tay giúp đỡ, chứ không nên bán đi miếng đất hương hỏa mà gia đình đã sinh sống bao năm.
Trường hợp mâu thuẫn không thể giải quyết, hòa giải viên hướng dẫn các anh em đưa đơn ra tòa, vì khiếu nại đến chính quyền địa phương cũng không giải quyết đươc tận gốc vấn đề. Lý do như sau:
1. Về giá trị pháp lý của văn bản công chứng
Theo quy định tại Khoản 3, Điều 5, Luật Công chứng năm 2014:
“Điều 5. Giá trị pháp lý của văn bản công chứng
….3. Hợp đồng, giao dịch được công chứng có giá trị chứng cứ; những tình tiết, sự kiện trong hợp đồng, giao dịch được công chứng không phải chứng minh, trừ trường hợp bị Tòa án tuyên bố là vô hiệu…”
Như vậy, văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế đã được công chứng thì về nguyên tắc những tình tiết, sự kiện trong văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế này không cần phải chứng minh và đương nhiên có giá trị chứng cứ đối với các bên, trừ trường hợp bị Tòa án tuyên bố là vô hiệu.
2. Về những cá nhân, tổ chức có quyền đề nghị Tòa án tuyên bố văn bản công chứng vô hiệu.
Theo quy định tại Điều 52, Luật Công chứng năm 2014:
“Điều 52. Người có quyền đề nghị Tòa án tuyên bố văn bản công chứng vô hiệu
Công chứng viên, người yêu cầu công chứng, người làm chứng, người phiên dịch, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, cơ quan nhà nước có thẩm quyền có quyền đề nghị Tòa án tuyên bố văn bản công chứng vô hiệu khi có căn cứ cho rằng việc công chứng có vi phạm pháp luật.”
Căn cứ vào quy định trên, những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế (là các anh Tây, Nam, Bắc) có quyền đề nghị Tòa án tuyên bố văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế vô hiệu khi có căn cứ cho rằng việc công chứng có vi phạm pháp luật.
Nguyễn Bích Thủy
Chuyên viên Phòng Tư pháp